Ba dịp cảnh tỉnh chính mình

Có hai lý do khiến chúng ta khó tu.

- Đầu tiên, trong sáu căn thì ta chỉ có một ý căn để nhìn lại tâm mình.

- Thứ hai là bản ngã lừa gạt, khiến ta luôn tự phụ, không thấy được cái sai của mình.

Chúng sinh vì vướng vào hai chướng ngại này mà không bao giờ thấy mình sai, đường tu bị đóng lại, để rồi cứ si mê hết kiếp này đến kiếp khác, trôi lăn trong luân hồi sinh tử. Khi đã quyết chí tu hành, chúng ta phải tháo gỡ cho ra chỗ này, nhưng phải là người có trí tuệ, có quyết tâm ngút trời mới làm nổi.

Đường tu hành vô cùng gian khó là vì vậy. Cũng vì chỗ khó đó mà chúng sinh gồm bảy tỷ con người và không biết bao nhiêu loài súc sinh trên hành tinh phải chìm trong luân hồi mờ mịt. Giờ đây chúng ta phải làm hai việc: Một là phát huy cái ý căn lên gấp mấy trăm lần trước đó để soi rọi nội tâm; Hai là đừng để bản ngã lừa gạt để rồi tự khen mình, không thấy cái sai của mình.

Làm sao để đừng bị bản ngã lừa gạt? - Ta phải tự cảnh tỉnh chính mình.

Đầu tiên là khi quỳ trước Phật

Hãy sám hối những lỗi mà ta vừa phát hiện trong tâm và cầu Phật lực gia hộ để mình vượt qua. Ta càng nói lỗi mình chi tiết chừng nào thì sự cảm ứng với chư Phật càng nhiều chừng nấy.

Có những lúc lỗi lầm trót phạm

Tự trách mình sao dám buông lung

Cúi đầu trước Phật rưng rưng

Ngưỡng mong sám hối vô cùng tội khiên.

Ngay cả với thầy mình cũng vậy. Khi sám hối, ta trình bày cái lỗi càng tỉ mỉ chừng nào thì thầy càng thương chừng nấy, vì biết người đệ tử thật tâm tu hành và có trí tuệ.

Dịp thứ hai là khi đối diện với chính mình. Có lẽ hầu hết mỗi ngày ai cũng đều soi gương. Nhìn vào con người trong gương có người nghĩ: “Chắc cũng không kém gì hoa hậu”, hoặc: “ Với gương mặt này, nếu gắng tu hành thì chắc chắn mình sẽ được sinh thiên để làm một thiên nữ đẹp tuyệt trần”, “ Nếu đi tu tôi sẽ là một vị đắc đạo”... Khi biết tu, ta cố gắng nhìn nhận về mình một cách khách quan hơn. Nhìn vào con người trong gương, ta sẽ nói gì với con người đó? Hãy nói rằng: “Phải biết tôn trọng tất cả mọi người, phải biết yêu thương tất cả chúng sinh, phải biết sống cả một đời tận tụy hy sinh không tiếc công tiếc sức, không chấp công”. Nói vui là như vậy, nhưng không chỉ lúc soi gương mà bất cứ khi nào ở một mình, đối diện với chính mình, đó đều là dịp để ta nhắc nhở chính mình.

Và dịp thứ ba là khi tiếp xúc với con người. Bước ra khỏi phòng gặp người thân, mở cửa ra đường gặp láng giềng, đến cơ quan gặp đồng nghiệp, đến chùa gặp bạn đạo, mở tivi ra xem thấy cả thế giới ở trong đó... Mỗi khi trông thấy con người, chúng ta cũng hãy cảnh tỉnh chính mình, nhắc nhở mình huân tập lòng từ bi và tôn trọng con người. Vì duyên nghiệp của chúng ta giữa cuộc đời này là gieo với chúng sinh. Từ vô lượng kiếp, ta đã gieo vô số duyên xấu lẫn duyên tốt chằng chịt đan xen. Khi biết đạo rồi ta chỉ có một ước ao là kết duyên lành với tất cả chúng sinh, không còn gây hận thù, nghịch duyên, oan trái với ai nữa.

Mỗi ngày ta đều nguyện lòng thương yêu, tôn trọng con người, nguyện nhẫn nhục chịu đựng, nguyện biết ơn mãi mãi – hễ đã mang ơn ai, ta nguyện sẽ mang ơn đó đền trả cho tất cả chúng sinh, nguyện lòng sống xứng đáng, để khi mở mắt nhìn thấy con người lòng mình không có gì phải hổ thẹn.

Có một câu chuyện thời Phật còn tại thế:

Thi thoảng Đức Phật thường lang thang một mình để hóa độ những người mà Ngài biết là có duyên. Một lần, quan sát thấy một địa chủ có duyên được độ, Đức Phật đã tìm đến ông. Mỗi sớm ông hay phát cơm cho những người nông dân làm thuê trước khi họ cày ruộng, trồng trọt cho mình. Những người nông dân ôm bát đợi đến lượt được sớt cơm và thức ăn vào bát. Hôm đó, Đức Phật cũng ôm bát đứng đợi ở cuối cùng. Nhìn cảnh tượng Thế Tôn lặng lẽ xếp hàng sau lưng những người nông dân chờ nhận phần cơm đúng là “xót đứt ruột”, nhưng lòng mình cũng cảm phục và thương kính vô ngần.

Khi đã múc xong phần cơm cho những người nông dân, ông địa chỉ thấy còn một sa môn ôm bát đứng gần đó, ông ta đã không cho còn trả treo nói móc:

- Này Sa môn, hãy cày ruộng đi rồi ông sẽ có ăn. Chúng tôi cày ruộng nên chúng tôi mới có ăn.

Đức Phật vẫn ôn tồn:

- Này gia chủ, Như Lai cũng cày ruộng và Như Lai có ăn.

- Tôi đâu thấy thửa ruộng, đâu thấy con trâu, đâu thấy lưỡi cày, đâu thấy cái ách, dây roi của Ngài. Sao Ngài nói Ngài cày ruộng và cũng có ăn?

- Này gia chủ, ta có nguyên một mảnh đất tâm để cày xới. Ta có lưỡi cày trí tuệ để lật lên hết những cỏ dại của vô minh phiền não. Ta có con trâu là sức mạnh của sự tinh tấn không bao giờ ngơi nghỉ. Ta có cái roi là sức mạnh của lòng tàm quý, biết hổ thẹn. Và như vậy, ta cũng cày ruộng và ta có ăn. Này gia chủ, miếng ruộng mà người đang cày kia chỉ là vô thường tạm bợ, ngày nào đó sẽ hoang phế. Ngôi nhà mà người đang ở kia ngày nào đó sẽ sụp đổ. Còn mảnh đất tâm mà ta đang cày sẽ đưa ta vào một sự sống bất tử. Này gia chủ, hãy cày xới mảnh đất tâm mà ta vừa nói với ngươi.

Địa chủ bừng tỉnh, sụp xuống quỳ lạy Phật, cầu xin được cúng dường. Đức Phật từ chối vì Ngài không bao giờ giảng Pháp xong rồi nhận cúng dường.

Đức Phật đã vờ xin ăn để độ người địa chủ. Ngài độ được một con người chỉ bằng vài câu nói sắc gọn, trong đó Ngài nói rằng lưỡi cày của trí tuệ, con trâu của sự tinh tấn, ngọn roi của lòng tàm quý là công cụ để cày xới mảnh đất tâm. Thật là đặc biệt!

Và cũng như người thợ sửa xe có những dụng cụ chuyên hàn, nối, tháo gỡ... để sửa chiếc xe hỏng, thì chúng ta lấy gì để hàn, để sửa lại tâm mình? Đó là những lời tự cảnh tỉnh mình hàng ngày. Những lời cảnh tỉnh chính mình khi quỳ trước Phật, khi đối diện với chính mình và khi tiếp xúc với con người – đó chính là công cụ sửa chữa lại chiếc xe tâm hồn của chúng ta.