Như lý tác ý

“Như lý tác ý” nghĩa là theo đạo lý mà tác ý, suy nghĩ, hay một mệnh lệnh đưa vào trong tâm, buộc tâm ta không được nghĩ sai, nghĩ xấu. Chúng ta có vài câu tham khảo dưới đây:

Xin cho con luôn biết lỗi mình

Xin cho con tôn trọng chúng sinh

Xin tình thương ngập tràn pháp giới

Xin cả đời chẳng ngại hy sinh.

“Xin cho con luôn biết lỗi mình”: Bởi bản ngã luôn lừa gạt khiến ta tự thấy mình hay, đâu biết đằng sau cái tưởng là tốt đẹp đó là lầm lỗi, tà kiến, si mê trập trùng. Chỉ khi thấy lỗi mình thì mới gọi là biết tu, mới gọi là tiến tu.

“Xin cho con tôn trọng chúng sinh”: Trước đây ta không thấy điều hay của người nên khó tôn trọng ai. Còn khi lòng đã lắng xuống, đã khiêm hạ thì trên cuộc đời này, nhìn chung quanh ta sẽ thấy ai cũng có cái gì đó hay để học hỏi, kính trọng. Nên Khổng Tử đã từng nói: “Tam nhân đồng hành tất hữu ngã sư yên” – trong ba người cùng đi, chắc chắn có người là thầy ta là vậy.

“Xin tình thương ngập tràn Pháp giới”: Chúng ta nguyện rằng tình yêu thương trong lòng mình trải rộng, trải rộng mãi trong pháp giới, không bị giới hạn, phân biệt, ngăn cách. Có thể nhiều người mang quan điểm khác biệt làm mình khó chịu, nhưng thôi ta cứ thương trước đã. Chẳng hạn, vì chưa hiểu đạo Phật, nhiều người đã buông lời chê bai, hoặc có những người sống ở những vùng văn hóa chưa cao, hay gây gổ, lừa lọc, hơn thua... Tất cả đều làm ta khó chịu, nhưng từ nay ta cứ mở lòng mình thương yêu trước, dần dần có duyên rồi giải thích, cảm hóa sau. Ta trải lòng thương đến tất cả con người trên hành tinh, đến tất cả loài vật, chim trời, cá nước, đến cây cỏ lá hoa trên cõi đất này. Trái tim của người đệ tử Phật phải trải đến chúng sinh trong cõi siêu hình, đến cả những hành tinh xa xôi mà mình chưa hề biết. Hễ nơi nào có sự sống thì lòng ta đều trải đến. Lòng từ bi mênh mông, lý tưởng này gần như là ảo tưởng nhưng ta vẫn phải hướng về.

Câu thứ tư: “Xin cả đời chẳng ngại hy sinh”. Tức là ta luôn gánh vác – kể cả những việc nặng nhọc, luôn nhường nhịn – kể cả tình cảm, địa vị, vinh quang (nhưng đừng hiểu câu này theo nghĩa cực đoan, chẳng hạn, đừng nhường con dao cho tên cướp).

Chuyện trần gian bóng ngựa qua song

Sống hết lòng nhưng chẳng bận lòng

Tin nhân quả quy y Tam Bảo

Có Phật từ che chở chờ mong.

“Chuyện trần gian bóng ngựa qua song”: Nghĩa là mọi điều đều vô thường, không có gì tồn tại mãi. Thân xác đẹp đẽ rồi sẽ tan hoại, vinh quang lừng lẫy rồi sẽ qua đi, tình cảm thắm thiết rồi sẽ phai nhạt. Tuy nhiên không vì vậy mà chúng ta trở nên thụ động, tiêu cực, buông xuôi. Ta vẫn từ bi đậm sâu, vẫn trung thành son sắt, vẫn tận tụy cống hiến dù biết chuyện trần gian như mây nổi, như bóng ngựa phi qua song cửa. Đó là con đường Trung đạo.

“Sống hết lòng nhưng chẳng bận lòng”: Yếu chỉ tu hành nằm ở đây. Sống hết lòng giúp hết mọi người nhưng không chấp, không giữ, không nhớ, không kể công... Được như vậy ta mới tung bay vào bầu trời giải thoát, bởi vừa có phước mà vừa buông xả như hư vô.

Còn đa phần chúng ta thường bị nhược điểm là hễ dồn tâm sức vào điều gì quá thì ta bị chấp vào đó; lo lắng cho ai quá, ta cứ kể công mãi, thương yêu ai quá, ta cứ ghi nhớ người đó hết kiếp này đến kiếp kia; theo đuổi công việc gì quá, ta bị điều đó ám ảnh tâm trí mình hết kiếp này đến kiếp khác. Hoặc cái phước thế gian cũng làm ta chấp giữ vướng mắc. Chẳng hạn, một người đời xưa từng phụ cất một ngôi chùa rồi đời này được quả báo đẹp đẽ, giàu sang, địa vị... Tất cả những phước này kéo đến vì người này đã mong cầu quả báo. Còn nếu kiếp xưa khi cất ngôi chùa, trong tâm họ không hề chấp công, chỉ nguyện ước tu hành thì đời này có thể họ không giàu, không đẹp lắm, không leo lên chức cao lắm nhưng lại đi vào tâm linh, đắc được thiền định. Điều này quý giá hơn.

Nên ta “sống hết lòng nhưng chẳng bận lòng” là để được cái yếu chỉ này, để đi được đến chỗ: phước rất lớn mà không hưởng, chỉ dồn hết cái phước cho tâm linh, thiền định để hướng về giải thoát.

“Tin nhân quả quy y Tam bảo”: Tuy chuyện đời như mây nổi, như bóng ngựa thoáng qua khung cửa nhưng không phải là ngẫu nhiên, điều gì cũng có nhân duyên, nhân quả rõ ràng. Do đó, chúng ta phải hiểu về mọi điều một cách tinh vi, sâu xa từng chút theo nhân quả. Nhìn vào cái đẹp xấu, giàu nghèo, vinh nhục, may rủi của mọi người, ta suy đoán được cái nhân mà họ đã gieo trong quá khứ. Nhìn vào cách sống trong hiện tại, ta biết được quả báo trong tương lai. Và khi đã hiểu nhân quả như thế, chúng ta tự vẽ lên tấm bản đồ cho cuộc đời mình, tự nhiên ta biết chọn lựa, cân nhắc điều gì nên hay không nên làm.

Để tin nhân quả thì người này đã có thiện căn nào đó, hoặc trong tâm họ có điều thiện, yêu thích sự công bằng. Còn đa phần con người không tin nghiệp duyên tội phước, nhất là người đang nắm trong tay quyền lực, giàu sang, chiếm ưu thế, bởi họ có cái tự phụ của người vừa được quyền ra lệnh buộc kẻ khác làm theo ý mình, vừa dễ dàng có được thứ mình muốn. Với họ, mạnh được yếu thua. Trong lịch sử đã có nhiều bạo chúa cực kỳ hiếu sát, tự cho mình có quyền định đoạt sự sống chết của kẻ khác. Một mệnh lệnh họ đưa xuống là bao sinh linh phải chết thảm. Họ đâu ngờ rằng chính mình nhiều kiếp sau sẽ không còn đường sống. Sau khi chịu những hình phạt thảm khốc ở cõi vô hình, nếu được đầu thai lại thì vừa “ló lên” là bị sát hại, suốt mấy nghìn kiếp như thế, không còn cơ hội sống. Bởi nhân như thế nên quả như thế.

Nên “tin nhân quả” là lời nhắc nhở cho chúng ta đời đời. Nếu kiếp này ta cống hiến hết lòng thì chắc chắn sẽ tích lũy được nhiều phước. Nhưng khi phước đã ngập tràn thì cũng đừng bao giờ quên nhân quả, dù ta có là vị vua danh tiếng lẫy lừng, dù ta có là đại gia tiền bạc xênh xang. Hôm nay mình có thể nắm quyền, nắm tiền nhưng cứ mỗi lần làm sai một chút là cái phước lại tổn đi. Đến khi phước cạn, mọi điều mình có cũng tiêu tan và quả báo mà mình phải trả là vô cùng khắc nghiệt. Nên hãy nhớ đến nhân quả mà cân nhắc mọi điều.

Vế sau là “quy y Tam bảo”: Trên cuộc đời này, có bến bờ bình an, vững trãi để chúng ta trở về là ba ngôi báu Phật, Pháp, Tăng.

Quy y Phật: đệ tử nguyện trọn đời tôn thờ Đấng Chánh Giác.

Quy y Pháp: đệ tử nguyện trọn đời tôn thờ lời Phật dạy.

Quy y Tăng: đệ tử nguyện trọn đời tôn thờ những vị xuất gia tu hành chân chính (Thực ra là tôn thờ những bậc thánh đệ tử của Thế Tôn. Nhưng thời đại này cách Phật đã xa, không có Phật ấn chứng để ta biết đâu là bậc thánh, nên với chư thánh, chư vị Bồ Tát lòng ta hướng về, kính ngưỡng; còn trong thực tế thì ta tìm đến chư tăng ni tu hành chân chính, đạo hạnh, tinh tấn để được học hỏi và nương tựa).

Mọi điều trên cuộc đời đều không phải là bến đỗ, kể cả căn nhà mà mình có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, có cái két sắt để tiền, có mọi tiện nghi... thật ra cũng chỉ là biển khơi sóng gió, là điều gì đó tạm bợ mà thôi. Còn ngôi chùa tuy đơn sơ, nghèo nàn, thậm chí ẩn trong rừng núi hẻo lánh xa xôi, nhưng đó là tổ ấm, là bến bờ thật sự để ta trở về. Ta phải nhắc mình điều này, đừng để cái phước báu giàu sang, vinh quang kéo ta lại với thế gian. Hãy nhớ rằng ngày nào đó, kiếp nào đó cũng sẽ đến lúc ta vào chùa tu hành, không quay về với thế tục nữa. Quy y Tam Bảo, dành trọn cuộc đời thực hành lời dạy của Thế Tôn là ta đóng ba đường ác, mở muôn cửa lành để trong dòng luân hồi này ta có đường đi về nơi ngập tràn ánh sáng.

“Có Phật từ che chở chờ mong”: Khi chúng ta phát tâm sống theo đạo lý Phật dạy, khi đã một lần quỳ xuống trước Phật đài, Quy y Tam Bảo thì chúng ta trở thành con của Phật và Phật lúc nào cũng dõi theo từng bước chân ta. Nhưng vì nghiệp xưa còn trói buộc, vì tâm ta chưa thành kính nên cảm ứng còn ít, chư Phật cứ vừa phải gia hộ mà vừa chờ chúng ta quay về. Quay về đâu? Quay về chùa trước. Rồi quay về với con đường giác ngộ giải thoát.

Chư Phật chờ mong, chứ không bao giờ dùng thần thông để hô biến chúng sinh thành bậc giải thoát, bởi sự giải thoát phải tự mình khai mở cho mình. Chư Phật để lại nguồn đạo lý vĩ đại, âm thầm gia hộ trong vô hình, và chờ chúng sinh tinh tấn tu hành, đạt được sự giác ngộ để quay về với căn nhà mà chư Phật đã để chừa sẵn chỗ. Căn nhà đó bao la trong pháp giới, không có ghế, không có mái nhà, không cửa nẻo, không rường cột... nhưng căn nhà đó bao la pháp giới này. Nơi đó Đức Phật từ bi đang đợi chờ ta – nơi thể tánh Niết bàn vô ngã không còn có bóng hình của khổ đau.

Nguyện từng ngày tinh tấn tu hành

Mặc chướng duyên cám dỗ tội tình

Lòng đã quyết một đường đi tới

Nào xá gì bao kiếp qua nhanh.

“Nguyện từng ngày tinh tấn tu hành”: Khi chúng ta đã hiểu đạo rồi, tức là đã có trí tuệ thì như Đức Phật nói, hãy dùng con trâu tinh tấn để kéo lưỡi cày trí tuệ đi. Sức tinh tấn đó phải là từng ngày, từng giờ, trải dài vô lượng kiếp, không tính kể thời gian mới đủ sức mà đạt được giác ngộ, vô ngã hoàn toàn.

“Mặc chướng duyên, cám dỗ tội tình”: Sự tinh tấn luôn bị thử thách bởi nghịch cảnh hay thuận cảnh. Đầu tiên là chướng duyên, nghịch cảnh. Tự nhiên tai họa ập đến, tự nhiên làm ăn khó khăn, cơn bệnh xuất hiện... Vì những chướng duyên này, có thể chúng ta thấy mệt mỏi rồi giải đãi. Nhưng nghỉ tu một hôm thì coi như mình đã thua nghịch cảnh. Ví dụ, bữa nay làm nhiều, đi xa về mệt quá, sốt quá ngồi thiền không nổi, lạy Phật, tụng kinh không nổi nên nghỉ một bữa – đó là mình đã thua bệnh rồi. Mệt thì mệt mà cứ quỳ lạy Phật, nhất định không bỏ thiền xem ai thắng, mình thắng hay bệnh thắng? Coi vậy mà căn bệnh nó “sợ mình”, mà chiến thắng được cái giải đãi trong tâm. Người tinh tấn thì không bao giờ bỏ tu, dù trong cái khắc nghiệt, đau khổ của chướng duyên.

Có những lúc nghịch duyên vây bủa

Tưởng chừng như đời úa tàn rồi

Nhưng vì kính Phật không thôi

Suối sông vực thẳm, núi đồi cũng qua.

Thử thách thứ hai là rất nhiều cám dỗ như: danh lợi, vật chất, tình cảm, ái dục... Ví dụ, có người định đến chùa tu tập nhưng rồi bỏ ngang vì cuộc vui nào đó. Người này đã thua cám dỗ. Tiệc tùng, tụ họp có thể mang lại cho ta niềm vui, nhưng bản chất của nó là xao động, bất an và làm ta tổn phước. Nên hễ là chuyện Phật pháp thì ta khước từ tất cả những niềm vui thế gian để lo cho đạo, vì trên đời không gì quý bằng đạo lý. Hay một người phát tâm tu tập, có người yêu giận dỗi nói: “Nếu anh đi chùa mãi em sẽ bỏ anh”. Nếu là mình, ta sẽ trả lời thế nào? - “Tôi đang muốn đi tu đây nhưng vẫn còn lời hứa với em, nay em muốn bỏ tôi trước thì tôi không có lỗi. Xin vô cùng đa tạ”. Nói rồi đừng đợi cô kia xin lỗi mà hãy đi luôn. “Mặc chướng duyên, cám dỗ tội tình” là vậy, không chướng duyên hay cám dỗ nào có thể lung lay ta.

“Lòng đã quyết một đường đi tới”: Người tu phải mang tinh thần của một dũng sĩ bất khuất không bao giờ lùi bước.

“Nào xá gì bao kiếp qua nhanh”: Tu hành là việc của nhiều kiếp, đừng bao giờ kì hạn thời gian, đừng nói rằng quyết tu để chứng đạo trong một kiếp này. Lòng chúng ta chấp nhận bước trên con đường tu trong ba kiếp, ba mươi kiếp, ba ngàn kiếp... không bao giờ hạn định trong vài ba năm. Bao nhiêu kiếp trôi qua cũng được, miễn là tu cho đúng, miễn là từng giờ từng phút mình biết dùng ý căn soi rọi tâm hồn, thấy được lỗi mình, cảnh tỉnh được mình, lắng tâm trong thanh tịnh. Còn lại thời gian là vô nghĩa.