Thấy sự nguy hiểm trong từng lỗi nhỏ nhặt

Đạo đức của một bậc thánh thì rực sáng như ánh dương, cao xa tựa trăng rằm với ba nghìn oai nghi, tám muôn tế hạnh mà người bình thường không thể nào cảm nhận được trọn vẹn. Thật sự có những khiếm khuyết về đạo đức ta tưởng chừng nhỏ, nhưng lại gây ra hậu quả rất lớn về sau mà ta không lường được. Vì vậy mà Đức Phật đã dạy các tỳ kheo: Muốn giữ gìn giới hạnh thanh tịnh thì phải “thấy sự nguy hiểm trong từng lỗi nhỏ nhặt”. Để vỡ ra được câu này ta phải tu vài trăm kiếp trở lên.

Một bậc chân tu, trí tuệ sáng thì thấy được lỗi mình từ khi mới manh nha, từ những việc rất bé, khác với người phàm phu phải đợi đến lúc làm chuyện tày trời rồi mới nhận ra sai lầm. Nhiều khi ta nghĩ rằng cái lỗi của mình là không đáng kể, tuy nhiên dưới con mắt của Phật và các bậc thánh thì những lầm lỗi tưởng như nhỏ nhặt đó lại là vấn đề lớn chứ không hề đơn giản.

Ví dụ trong gia đình, người cha hỏi đứa con: “Hôm nay sao con đi học về muộn?” Đứa nhỏ vùng vằng: “Thấy cho về trễ một chút, hỏi hoài!” Nếu cha mẹ hời hợt thì họ coi đó là chuyện vụn vặt, nghĩ: “Chắc tại đứa con đi học về mệt nên gắt gỏng một chút”, rồi bỏ qua. Nhưng với bậc cha mẹ có trí tuệ thì thái độ gắt gỏng, bất kính một chút của đứa con không hề là chuyện nhỏ. Vì với cha mẹ mà đứa bé không kính trọng thì khi trưởng thành nó sẽ trở thành kẻ nghênh ngang, ngạo mạn, hư hỏng rồi sa đọa... Với người lớn hơn nó bất kính, với người ngang hàng hay nhỏ hơn nó xem thường, còn với vạn vật, cây cỏ, muông thú thì nó dẫm đạp dưới chân. Loại người này nếu có trọng trách trên đời sẽ sẵn sàng bán nước. Cửa địa ngục đã chờ đợi sẵn. Chỉ một chút gay gắt của đứa nhỏ thôi cũng đủ báo hiệu một hiểm họa lớn lao về sau.

Do đó với bậc cha mẹ sáng suốt, khi đứa con vừa gắt gỏng là lập tức kêu lại nói chuyện liền, tìm cho ra nguyên nhân, phân tích hậu quả về sau, rồi hỏi con có biết đó là lỗi hay không. Có thể cha mẹ không đánh đòn nhưng bắt con tự chọn hình phạt cho mình. Họ giúp con thấy lỗi, biết sợ và không bao giờ dám tái phạm nữa. Đó là bậc cha mẹ trí tuệ, thấy được mối hiểm họa ẩn sau những lỗi tưởng chừng rất nhỏ.

Trong đạo cũng vậy, Đức Phật dạy các tỳ kheo phải nhìn thấy sự nguy hiểm trong từng lỗi nhỏ nhặt, bởi luôn có những điều ta thấy rất bình thường nhưng sức phá hoại lại rất lớn. Ví dụ, ngày xưa từng có một vị Tổ đắc đạo và dạy dỗ nhiều đệ tử. Sau nhiều năm, Ngài nhìn thấy một đệ tử ưu tú vượt hẳn lên, sắp đắc được quả vị Tu Đà Hoàn (đây tuy là sơ quả ban đầu, nhưng cũng phải đi qua ngót mười mấy năm tinh tấn tu hành, vất vả làm rất nhiều công đức, thiện căn sâu dày mới chứng được chứ không dễ). Ngài khen:

- Con rất tinh tấn, sẽ sớm có kết quả.

Mấy hôm sau khi người đệ tử đến, Ngài sửng sốt:

- Quả vị mà con sắp chứng đã mất rồi.

Người đệ tử quỳ sụp xuống thưa:

- Bạch thầy, con không biết cái lỗi của mình nằm đâu?

Sau khi nhập định quan sát, Tổ nói:

- Cách đây mấy hôm khi lên chánh điện lễ Phật, con đã đặt cây gậy mà con cầm theo tựa vào hình gương mặt Phật được chạm trên vách tường. Vì vậy thánh quả mà con sắp chứng đã mất, không biết bao giờ mới có thể chứng được nữa.

Vì một việc rất nhỏ mà vị tỳ kheo mất cơ hội chứng thánh quả, thật là đáng tiếc.

Hoặc tại Trung Hoa có một vị thiền sư đắc đạo cao siêu, giới hạnh thanh tịnh. Một hôm khi đang tọa thiền, chợt một thần linh hiện ra, Ngài hỏi:

- Ông là ai?

- Bạch Hòa thượng, con là vị Thần hộ giới.

Khi ấy, dù tâm hồn và đời sống đều đã trong sạch như băng tuyết, thiền sư vẫn khiêm tốn hỏi:

- Ông xem ta có còn lỗi gì chăng?

- Bạch Hòa thượng, Hòa thượng rất thanh tịnh nhưng Ngài còn một lỗi nhỏ là sau khi thọ thực, vẫn còn những cơm canh dính lại trên thành bát, dù rất ít nhưng vẫn là của đàn na tín thí.

Từ đó, mỗi khi dùng cơm xong, vị hòa thượng đều rót nước vào trong cái bát ăn cơm để tráng rồi uống luôn cho sạch hết thức ăn còn sót lại. Chính vì câu chuyện này mà trong đạo Phật, các vị Tổ đều cực kỳ tiết kiệm, không dám phí phạm từng hạt gạo, hạt muối, từng trái cây trên cành bởi biết rằng đó đều là của trời đất, của đàn na tín thí. Cả đời tu hành cẩn thận như vậy, nên khi từ giã cuộc đời, các Ngài đều thanh thản ra đi vì không có lỗi lầm, không còn mắc nợ cuộc đời này nữa.