Điểm lại: ta suy nghiệm để thấy rõ không có gì là của ta

Nghiệm ra được điều này rồi thì ta đã tiến được một bước dài trên con đường tu tập. Cái trước tiên nhất vẫn là tài sản: không có nhà tôi, xe tôi, tiền của tôi... Bằng không chúng ta vẫn còn đứng ngoài cửa đạo, chưa có trí tuệ.

Kế đến là tình cảm. Có người nói vui: “Tôi chấp nhận không có gì của mình, kể cả nhà cửa hay tiền bạc, nhưng vợ là của tôi, không thể của ông hàng xóm được”. Thật ra coi vậy cũng không phải của mình. Trong kiếp quá khứ người ta đã gieo ân nghĩa, mắc nợ qua lại với nhau để rồi đời này gặp lại làm vợ chồng. Thật sự tình thương yêu vợ chồng chỉ là nghiệp, là duyên, có khi sẽ trở thành sự thù hận, ghét bỏ, căm tức, phản bội... Hết duyên nợ là hết tình thương. Nên tình cảm coi thắm thiết vậy chứ cũng không ổn định.

Sự ràng buộc khủng khiếp nhất là tình vợ chồng thực sự cũng chỉ tạm bợ, bấp bênh, dễ thay đổi. Ta đã nghe quá nhiều những chuyện ngoại tình, ly hôn, hoặc một người mất đi để lại một người. Vậy có gì chắc là của mình không? Không có gì cả.

Có câu chuyện vui:

Trong buổi hội thảo, ông bác sĩ nói với những vị khách, “thức ăn mà các bạn dùng hàng ngày có thể sinh ra bệnh tật, chẳng hạn măng chua gây chứng đau lưng, nước ngọt có ga làm hại bao tử, hại xương, thậm chí gây ung thư, bánh ngọt gây tiểu đường...”. Qua nhiều dẫn chứng, ông yêu cầu mọi người cho thêm ví dụ về những thứ mà ăn xong khiến ta rất khổ. Một ông già tám mươi tuổi đứng lên nói: “Thưa bác sĩ, đó là bánh cưới. Ăn một lần khổ cả đời”. Câu chuyện vui ý nói rằng tình cảm mà ta cho là thiêng liêng, sâu đậm, làm rung động cả trái tim sự thật lại bấp bênh, phiền não, coi vậy chứ không phải của mình.

Hoặc như tình thương giữa cha mẹ với con cái. Pháp luật công nhận, đạo lý cũng công nhận con cái là của cha mẹ. Trên huyết thống cũng vậy, rõ ràng đứa con mang gene của cha mẹ. Chúng ta thường nghĩ rằng con mình sinh ra nhất quyết là của mình, vì thế ta muốn xây dựng cuộc đời, ý thức, nghề nghiệp. của nó theo ý mình. Nhưng thật sự, đứa con cũng chỉ là một chúng sinh từ đâu đầu thai lại. Cái duyên gì đó đã sắp xếp cho đứa trẻ đầu thai vào một gia đình để làm con, nhưng nó không phải sở hữu riêng của người cha người mẹ. Cụ thể, tính tình nó rất độc lập với cha mẹ. Ông bà xưa đã nói: “Cha mẹ sinh con trời sinh tính”. Cha mẹ thích đàn nhị, đàn sáo trong khi con mê bóng đá; cha mẹ thích bơi thuyền trên sông ngắm trời đất trong khi con nghiện đua xe môtô phân khối lớn... Dần dần khi lớn lên đứa con có những khuynh hướng độc lập hẳn, bởi chúng đâu phải của cha mẹ, chỉ vì nhân duyên, ân nghĩa với nhau nên đầu thai lại mà thôi.

Có hai hạng chúng sinh đầu thai vào một gia đình. Thứ nhất là những chúng sinh có duyên, hạng này có tốt có xấu, có hay có dở, có hơn có kém. Hai là những chư thiên từ cõi Trời vì cảm tấm lòng của người cha, người mẹ mà chịu đầu thai xuống làm con.

Có hai vợ chồng sinh được đứa con bị tật nguyền nên rất đau khổ, họ đã đến chùa cầu nguyện và xin thầy trụ trì chú nguyện để họ sinh được một cháu bé khỏe mạnh, thông minh, giỏi rắn, thành đạt... Tức là họ “thiết kế” ra một đứa trẻ. Vị thầy nói rằng: “Nếu kiên nhẫn cầu xin thì khi đủ duyên sẽ có một chúng sinh đầu thai đến, tánh tình sẽ rất độc lập với cha mẹ, tốt xấu, hay dở ra sao không đảm bảo được. Còn nếu muốn có một vị Thiên tử cõi trời đầu thai vào gia đình thì anh chị phải tu, phải phát nguyện mỗi ngày trong bao nhiêu năm... Lúc đó, các Thiên tử nhìn xuống thấy mềm lòng, mới chịu đầu thai xuống làm con mình. Khi đó, đứa trẻ được sinh ra sẽ là con người phi thường, vinh hiển”.

Và tu để một chư Thiên cõi Trời cảm động mà đầu thai xuống thì cha mẹ phải siêng năng tinh tấn, trường chay, làm phước, lễ Phật, rộng lượng, bố thí, giúp người giúp đời với trọn cả tấm lòng... suốt bao nhiêu năm mới đủ động đến lòng Trời chứ không hề đơn giản. Còn bình thường ta không chắc một đứa trẻ sinh ra sẽ tốt xấu ra sao, bởi con mình đấy nhưng đâu phải của mình, chỉ là một chúng sinh bình đẳng tạm đầu thai vào mà thôi. Cho nên, người có trí tuệ nhìn vào đứa con mà chính mình nâng niu, yêu thương, nuôi nấng, dạy dỗ, họ vẫn hiểu rất sâu rằng thật sự chẳng có gì là của mình.

Còn danh dự, tiếng tăm có phải của mình chăng? Như Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người chỉ huy chiến lược làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu chấn động địa cầu, góp phần giải phóng đất nước, đặt dấu chấm hết cho sự có mặt của người Pháp ở Việt Nam sau hơn 80 năm đô hộ. Công lao vĩ đại và những chiến công lịch sử của ông còn đọng lại mãi trong ký ức của cả dân tộc Việt Nam và bạn bè quốc tế.

Nhưng Đại tướng là người có trí tuệ, có thể Đại tướng nghĩ rằng: ông là người chỉ huy và được nhận lệnh từ Bác Hồ, để có được chiến thắng đó thì máu của bao nhiêu anh hùng liệt sỹ đã đổ xuống đẫm hết cả thung lũng Điện Biên Phủ. Bao nhiêu người kéo pháo vượt lên núi cao, bao nhiêu người mất đi một phần thân thể, bao nhiêu người chết vùi thấy không còn ai nhớ đến... Họ đã ngã xuống, chưa kịp hưởng cái vinh quang lẫy lừng của ngày chiến thắng. Ông hiểu rằng chiến công, danh dự không dành cho riêng mình, mà thuộc về biết bao người hoặc đã nằm xuống, hoặc vẫn còn sống đã được hoặc chưa được nêu danh. Có lẽ vì vậy mà Đại tướng sống mãi trong lòng dân tộc, bởi ông không hề chấp danh.

Nhiều việc khác trên đời cũng vậy. Cho nên, khi được tiếng khen, người không có trí tuệ sẽ giành công hết về phần mình: “Có tôi thì công việc mới được như thế, địa phương mới có tiếng thơm như thế”. Nhưng người trí tuệ sẽ thấy rõ cái danh dự mình đang hưởng lại là công lao của bao người phía sau, có thể vì chưa có duyên nên họ chưa được nêu tên mà thôi.

Cuối cùng, thứ gần kề bên mình nhất là thân xác. Trời mưa tuôn nước vào những dòng sông, vào những mạch nước ngầm sâu cho ta uống, lúa mọc trên cánh đồng thành hạt gạo cho ta ăn, bầu không khí bao quanh trái đất cho ta hít thở... Tất cả không gì là của mình cả, tuy nhiên chúng tạm hội tụ lại thành nhân duyên là thân thể ta. Còn thật sự, thân xác không phải của ta.

Rốt cuộc nghiệm lại cái gì là của ta? Không có gì cả!

Bằng tất cả quyết tâm, tất cả sự tinh tế sâu sắc, tất cả trí tuệ chúng ta hãy nghiệm về điều này. Mà phải nghiệm rõ, đừng nói: “Nhà này không phải của tôi, thân này không phải của tôi”... như một cái máy mà chưa hiểu thấu đáo. Bởi dù nói được nhưng nếu tâm ta không thấm, ta sẽ không sống được như thế, hễ gặp chuyện là ta lại phiền não, chấp nhặt và tạo nghiệp như thường. Ta quyết nghiệm từng điều, từng điều cho vỡ ra, để suốt phần đời còn lại tuy vẫn chu toàn mọi bổn phận nhưng lòng thênh thang, ung dung tự tại, đạo đức mỗi ngày một thăng hoa, công phu thiền định mỗi ngày một tăng trưởng, tất cả nhờ vào công đức không thấy gì là của mình.

Ai thường thấy rõ “coi vậy chứ không phải của ta” thì người đó đúng là con của Phật, đã có một bước tiến xa trên con đường tu hành. Ai thường nhắc mình câu thần chú này: “Coi vậy chứ không phải của mình” người đó vừa được chư thiên yêu mến, vừa gieo nhân lành giác ngộ rất sâu đậm trong tâm mình. Đến khi thấy rất rõ rằng quả thực không gì là của mình nữa, lúc đó ta đã sắp sửa bước vào dòng thánh.